Шыже сессий: Марий йылмынам мо вуча?

0
220

Шуматкечын, 25 ноябрьыште, Мер Каҥашын марий форумжын шыже сессийже У Торъял поселкышто эртыш. 

Унала … - комплексыш

Форумын участникше-влакым райрӱдышкӧ толын шумо деч ончычак У Торъял район чекыште кинде-шинчал да сылне марий муро дене вашлийыч да кумылымак нӧлтальыч. У Торъял район муниципал образований вуйлатыше Евгений Небогатиков, администраций вуйлатыше Василий Блинов толшо уна-влаклан форумышто сай лектыш дене пашам ышташ тыланышт.

Программе дене келшышын, чыланат эн ончычак «Первый май» колхозын Крешын Руй ялыште верланыше комплексышкыже тарванышт. Тудын пашаж нерген озанлык вуйлатыше Аркадий Новиков кӱчыкын палдарыш. Вӱта кӧргышкак пурен ончымо годым шукыштлан тидет оҥай лийын, санденак, утларак рашемдаш манын, йодышымат пуэдышт.

Экскурсий деч вара участник-влак Чӱксола тӱвыра полатыш чумыргышт. Нунылан верысе «Ош куэ» ансамбль, колхозын аккомпаниаторжо Д.Афанасьев икмыняр мурым пӧлеклышт.

Йылме нерген

Марий форумын шыже сессийыштыже моткочак кӱлешан да тачысе кечылан келшен толшо йодыш-влакым ончышт. Икымшыже республикысе школлаште марий йылмым туныктымаште вашлиялтше нелылык дене кылдалтын ыле. Тудын нерген Марий Элын образований да науко министржын алмаштышыже Александр Иванов моткочак радамлын, чон воштак колтен каласкалыш:
- Калык-влак кокласе кыл шотышто Россий президент пеленсе советын тений кеҥежым Йошкар-Олаште эртыше заседанийыштыже Владимир Путин шочмо огыл йылмым шке кумылын туныктымо шотышто каласен. Тылеч вара тудын кӱштымыж почеш, генеральный прокуратур ден Рособрнадзор Россий кумдыкышто улшо республиклаште чыла школым терген лектыныт да вуйлатыше-влаклан предприсанийым луктыныт. Мемнан шотыштат колтеныт. Но тудо кугу огыл. Туге гынат, ситыдымаш-влакым кораҥдаш кӱштеныт. (Тидын нерген кумдарак материалым лишыл номерыште лудын кертыда – авт.)

Марий йылмым да литературым туныктымылан кӧра мемнан школлаште руш йылмым туныктымаште эҥгек ышталтын огыл. Но икшыве-влаклан марий йылмым туныкташ ача-ава-влакын кумылышт лийшаш. Верлашке лектын, нунылан тӱҥжӧ теве мом умылтарыман: йылме уке – калыкын тӱвыраже, ончыкылыкшо уке. Сандене еш-влак дене пашам ыштыман. Кажне школ йӱклышаш: йылмым шочмо але кугыжаныш йылме семын туныкташ тӱҥалыт. Мер Каҥаш дене пырля школлашке ты йодыш шотышто мыят лектын кошташ тӱҥалам.

Форум деч ончычсо кечын, 24 ноябрьыште, РФ президентын Юл кундемысе федеральный округышто полномочный представительже Михаил Бабич Татарстаныште лиймыж годым руш, шочмо да республик-влакын кугыжаныш йылмыштым тунемме шотышто Россий президентын кӱштымыжым кузе шуктымо нерген мом каласымыж денат Александр Васильевич палдарыш. А полпред тыге каласен: «Умылыман: Российысе калык-влакын шочмо йылмышт ден республикын кугыжаныш йылмыже – тиде иктак огыл. Мутлан, Татарстанын кугыжаныш йылмыже татар йылме гын, Татарстан Республикыште илыше Российын калыкше-влаклан шочмо йылме башкир, чуваш, гражданинын ойырен налмыж почеш моло вес йылме лийын кертыт. Таче ПФО-што кугыжаныш вуйлатышын кӱштымашыже округысо кажне регионышто шукталтын. Россий Федерацийын Образований да науко министерствыже республик-влакын кугыжаныш йылмыштым тунемаш граждан-влакын праваштым илышыш пуртымо шотышто методический указанийым ямдылен. Тунемме планыште икымше гана республикын кугыжаныш йылмыжым тунемаш арняште кок шагат марте ойыраш йӧн ончалтеш. Мый мыняр палем, лишыл жапыште келшен толшо методический указаний-влакым министерстве регионлашке колта…»

Йылмым туныктымо дене кылдалтше йодыш пытартыш жапыште, чынжымак, моткочак пӱсӧ. Ача-ава-влак шке икшывыштлан марий йылмым туныкташ тореш лийыт гын, икмыняр жап гыч тудо йӧршын йомын кертеш. Но але вара южышт тидым огыт умыло?!.

Палемден кодена: форумын пашашкыже Марий Эл Республик вуйлатышын икымше алмаштышыже Михаил Васютин, Марий Эл Республик правительстве председательын алмаштышыже Юрий Сидыганов, Марий Эл Кугыжаныш Погын председательын алмаштышыже Анатолий Иванов ушненыт ыле.

Марий мланде да паша лектыш

Умбакыже форум У Торъял поселкышто, музыкальный школын залыштыже лач тыгай теме дене шуйныш. Шке пашаштышт кугу кӱкшытыш шушо верысе, тыгак вес кундемла гыч толшо предприятий, озанлык вуйлатыше ден посна предприниматель, фермер-влак ойлышт. Южышт ятыр моло семын шке жапыштыже пашам ышташ торашке коштыныт. Но суртым, ешым коден илен шерышт темын да шочмо кундемыштышт шке пашаштым тӱҥалыныт. Кызыт нунын сомылышт ушна, лектышыштат, парышыштат уло, весе-влакланат паша верым пуат. Сандене тыгай еҥ-влак дене палдарымаш – моткочак кӱлешан. Вет нуно калыклан сай пример улыт да весе-влакымат кумылаҥден кертыт. Шке пашашт нерген У Торъял кундем гыч Николай Гусев, Ирина Алгаева, Сергей ден Руслан Секретарёвмыт (ача ден эрге), Екатерина Кельдыбаева, Курыкмарий район гыч Александр Гурьянов, Пошкырт кундем гыч «Ӱжара» ООО вуйлатыше Александр Гайсин каласкалышт.

Пытартыш жапыште пӱтынь республикыште ик эн виян да ончыл радамыште улшо «Первый май» колхоз да тудым вуйлатыше Аркадий Новиков нерген поснак мокталтен ойлымым пашашт дене пӱтынек сулат. Озанлыкыште тыршыше, а тыге гын, шочмо кундемысе калыкын илышыжым сайракым, йӧнанракым, пайдалыракым да веселаракым ыштышаш верч Аркадий Арсентьевич чынжымак уло чонжо дене тырша. Тудо тӱвыралан, спортлан полшаш, вияҥдаш, кумылан-влакым утларак ушаш манын, чылажымат ышташ тырша, кӱлеш годым оксам ойыра. Санденак еҥ-влакат колхозыш пашаш пураш кумылым ончыктат. Самырык-влакат ӧрдыж кундемыш ынде шагалынрак коштыт. Арам огыл тиде озанлыкыште пашам ыштыше ӱдыр ден рвезе ятырын улыт.

Иктешлыме семын, тӱҥ онаеҥ Александр Таныгин ойлыш да чылаштынат пашашт ушныжо, лектышышт эшеат куандарыше лийже манын тыланыш.

Йошкар-Олаште У Торъял землячестве вуйлатыше Виктор Наумов сулен налме канышыште гынат, марий-влаклан кертмыж семын эреак полшаш тырша. Мутлан, мемнан «Марий Эл» ден «Ямде лий» газет-влаклан районысо кажне школыш подпискым ыштен. Тидлан Виктор Андреевичлан моткочак кугу таум ойлена! Тыгак Марий форумын шыже сессийжым эртараш окса надырже дене полшен – 20 тӱжем теҥгем пуэн. Тыршымыжым шотыш налын, Мер Каҥаш лӱм дене Оньыжа Эдуард Александров Чап таныкым кучыктыш.

Пленум

Музыкальный школ ден тӱвыра пӧрт пелен чумырымо ансамбль-влакын мурымаш-куштымашыштым ончымеке, Мер Каҥашын V пленумжо эртыш. Тушто Мер Каҥашын 2017 ийысе паша лектышыже да 2018 ийлан паша планже, вуйверыште вашталтыш-влак дене Эдуард Александров палдарыш. Илем-влакым тӱзатыме шотышто ял калыкым кумылаҥдыме пашаште Мер Каҥашын актившын верже нерген вуйверын еҥже Евгений Небогатиков ойлыш.

Пытартышлан участник-влак верысе предприниматель Андрей Куклинын чумырымо ретро технике коллекцийже дене палыме лийыч.

Любовь Камалетдинова.
Д.Речкинын фотожо.
«Марий Эл» газет.

ПАЛДАРАШ
viktaryshe

«Кидшер» интернет-журналын увер службыжо.

Увер ден материалда-влакым info@kidsher.ru электрон почто дене вучена.

ШОНЫМАШДАМ КОДЫЗА:

Please enter your comment!
Please enter your name here

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.