Йылме йодыш: Мут кылдыш да сложный предложений

0
222

Мут кылдыш да сложный предложений коклаште могайрак вара икгайлык: шагал гын кок ужаш гыч шогышо, ик компонент лийын ок керт. 

Минимальный конструкций да синтаксический кыл – нине умылымаш-влак сложный предложений да мут кылдышлан тӱҥ улыт. Минимальный конструкций кок компонент гыч шога.

Простой/сложный мут кылдыш минимальный конструкциян сложный предложенийлан, усложненный типан сложный предложенийлан ваштарешлалтеш.

Синтаксисын шымлыме тӱҥ объектше – простой мут кылдыш; простой/сложный предложений.

 

«Минимальный конструкций Синтаксический кыл

нунын коклаште 2 йӧн уло

  1. Синтаксический кыл ушем кӧргыштӧ кок компонент гына лиеш, тыгодым кум компонент синтаксический кылым вес гана кучылтмек веле лиеш. Ушем кӧргыш пурымыжо ушем минимальный гыч усложненныйыш савырна.
  2. Синтаксический кылын ойыртемже ушемлан кеч-мыняр компонент гыч шогашыже йӧным ышта, мутлан, Я тидыже, я тудыжо вакшыште кече еда ала-мо лиеда: я насат кӱрыштеш, я вӱд орава, я вакшкӱ шӱдыр мучаш йӱлен кая.

I синтаксический кыл: серышым возаш (простой типан);

II синтаксический кыл: кугу серышым возаш (усложненный типан).

Тыгай сӱретым виш сочинительный кыл негызеш ышытыше ушемлаште ужаш лиеш.

Мутлан, налына тыгай предложенийым: Сокол вуйжым кӱшкӧ нӧлтен кок могырыш ончыштеш, пуйто тудо ӧрын – чумыр налмаште сложный предложений, сложноподчиненный.

Сокол вуйжым кӱшкӧ нӧлтен кок могырыш ончыштеш, пуйто тудо ӧрын, молан тудым калык ончык луктыныт – чумыр налмаште сложный предложений, но тиде предложений усложненный типан.

Простой предложенийын синтаксисшылан минимальный конструкций да усложненный конструкций умылымаш-влак улыт, но нине йот йылме гыч пуреныт. Марий йылме наукышто распространенный/нераспространенный термин кучылталтеш.

Минимальный конструкций – нераспространенный конструкций;

Усложненный конструкций – распространенный конструкций.

Минимальный конструкцийыште кум кыл уло:

1) подлежащий + сказуемый;

2) подлежащийыш пурышо мут-влак кокласе сочинительный кыл;

3) сказуемыйыш пурышо мут-влак кокласе примыканий.

Тидын годым тыгай типаныште мут кылдыш огеш лий, а предложений лиеш, мутлан: Мичу ден Эчан куржын лектыч.

Усложненный конструкцийыште икмыняр распространенный огыл предикативный огыл ужашым иктыш чумырен ончаш эрыкым ок пу.

- икмыняр минимальный конструкций гыч шоген кертеш (вашталдыме конструкций ок ушо);

- распространенный предложенийыште, распространенный огыл предложенийыште лийын кертдыме ужаш-влак лийыт: второстепенный член-влак.

Усложненный конструкций – второстепенный синтаксический объект – комбинаций типым веле рашемдыман. Мут кылдыш ден сложный предложений

минимальный конструкций-влакын комбинаций типышт икгаяк улыт. Радам подчинений/соподчинений (икга/икгай огыл) кыл.

Тыгай кыл-влакым сложный предложенийыштат, мут кылдышыштат муаш лиеш.

Радам подчинений: Кугу серышым возаш;

Икгай соподчинений: Серыш ден почеламутым возаш;

Икгай огыл соподчинений: Серышым сылнын возаш.

Предложений ден мут кылыдыш-влакым ушен шогышо пале-влак:

1) предложений семынак мут кылдыш мут-влак гыч шога;

2) предложенийын членже семын мут кылыдышын ужашыже-влак могай-гынат грамматический форман лийыт;

3) предложений кӧргыштӧ второстепенный член-влак икте-весышт дене грамматика да смысл дене кылдалтыт гын, мут кылдышат тыгаяк.

Сложный предложений ден мут кылдышын ужашыже-влак шке качествышт дене ойыртемалтыт. Сложный предложенийын предикат палышт уло, мут кылдышын палышт уке.

Предложений да мут кылыдыш кокласе ойыртем нерген ойлымо годым тидым мондыман огыл:

1) предложений – коммуникативный единице

муткылдыш - умылаш кучылталтше единице ок лий.

2) предложений – кошартыме шонымаш, а мут кылдышын тыгай палыже уке;

3) предложений интонаций могырым кошарталтеш, а мут кылдыш – уке, тудын интонацийже тӱрыс предложенийын интонацийже гыч шога.

Валерий Максимов,
филологий наука кандидат, доцент

ШОНЫМАШДАМ КОДЫЗА:

Please enter your comment!
Please enter your name here

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.