ХХI курым - интернетын да у технологий-влакын жапышт. Интернет айдемын илышышкыже шыҥенак пура. Тӱрлӧ предприятий-влак, марий газет ден журнал, мер организаций-влак шке сайтыштым таче тӱрыснек марла вӱдат але посна марий лаштыкым темлат. Тачысе марий йылме интернет вотышто могай верым айла? Тиде йодышлан вашмутым кычалына. 

Марий йылмын интернет вотышто шочмыжым 1990 ий гыч шотлыман. Лач тунам икымше гана марий текст дене mari.ru сайт лектын. Сайтлан негызым Медведеово посёлкышто илыше-шамыч Максим ден Константин Ситниковмыт ыштеныт. Варажым, 1997-1998 ийлаште Эстонийыште тунемше марий студент-влак mari.ee сайтым негызленыт, тушто марий-влак нерген уверым, тӱрлӧ материалым вераҥеныт. Ресурсым фото да кылвер-влак дене пойдареныт. 2000 ийла тӱҥалытыште mari.ee негзеш «Марий увер» сайтым вияҥдаш тӱҥалыныт. Жап эртыме семын марий сайт-влак утларак ышталтыныт. Тачысе кечылан нуным икмыняр тӱшкалан шеледаш лиеш:

  • Кугыжаныш кучемын сайтышт;
  • Мер ушемын сайтышт;
  • Туныктымо портал-влак;
  • ТУЙ (тӱшка увер йӧн) сайтышт;
  • Шочмо калыкнан тÿвыра, сымыктыш, йылме да йÿлажлан пӧлеклатше сайт-влак;
  • Посна еҥ-влакын сайтышт да блогышт;
  • Социальный сетьлаште тӱшка (группо)-влак.

Имыняр сайтым кумданрак да келгынрак лончылен лектына.

Марий Эл Республикысе официал интернет-портал марий йылме дене версийым темла. Сайтыште марий калык историй, йӱла, туризм, сылнымут нерген увер ден материал-влакым лудаш лиеш. Икманаш, шочмо кундемна нерген чумыр материалым почын пуаш тыршыме.

Республикысе марий тӱвыра рӱдерын сайтшым тыгак кок йылме дене лудаш лиеш. Куандара, сайтыште рӱдерын увер ден материал-влакым гына огыл, тыгак тӱвыра аланыште эртаралтше мероприятий-влак нерген пален налаш йӧн уло.

В.Х.Колумб лӱмеш Республикысе йоча ден самырык–влаклан книгагудо, С.Г. Чавайн лӱмеш книгагудо да М.Шкетан лӱмеш марий кугыжаныш драме театр чыла гаяк увер-влакым кок йылме дене лудаш темлат. Тыгак театрын сайтыштыже афишым, спектакль-влак нерген анонсым, тӧнежын илышыжым лудаш лиеш. Тыштак ончышо еҥ марий театрыш билетым мӧҥгӧ гыч лектде интернетыштак налын кертеш.

Марий книга савыктышын сайтыште у книгам да журналым, нунылан ош тӱняшке лекташ полшышо-влак нерген гына огыл, тыгак савыктыш-влакымат туштак лудаш лиеш.

Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер марий версийым тыгак темла, но материалым марий йылме дене лудашлан куснымек, ала-могай амал дене марла возымо увер-влак уке улыт.

Марий мер организаций-влакын сайтыштым ончалына гын, тыште Мер каҥашын сайтшым палемдыман. Сайт чӱчкыдын уэмдалтеш да шочмо йылме дене чыла материалым лудаш темлалтеш.

Марий йылмым интернет йӧн денат тунемаш йӧн уло. Кодшо ийын «Яндекс.Переводчик» сервисыште марий йыле лектын. Сервисыш марий йылмым ешарашлан Йылмым литературым да историйым научнын шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институт «Яндекс» компанийлан 10 томан «Марий йылме мутер» дене пайдаланаш правам пуэн. Кызыт сервис бета версийыште улеш. Тиде кугу паша компьютер лингвист Андрей Чемышевын полшымыж дене ышталтын. Тидын годымак, Андрей интернетысе лаштыкыштыже ятыр марий журнал, книга, мутер, сборник энциклопедийым луктын. Кӱлешан савыктышым яра, кеч могай жапыште шке компьютерыш, ноутбукыш але смартфоныш арален лудаш да кӱлмӧ семын кучылташ лиеш.

Тидын годымак, Марий Элысе Туныктыш да шанче министерстве «Марий йылмым тунемына» йылме порталым ыштен. Ресурсысо материал-влакым туныктышо, репетитор-влак шке уроклаштышт кучылт кертыт.

Пытартыш жапыште республикысе Марий тӱвыра рӱдер марий йылмым тунемашлан шагал огыл йӧным темла. Рӱдерын пашаеҥже-влак марий йылме дене аудио-, видеоурокым, мультфильмым ямдыленыт.

Шкем тергашлан интернетыште марий мутерым, тунеме книгам, морфологий ӱзгарым www.mari-language.com сайтышке муаш лиеш. Материал-влак яра улыт, нунын дене марий йылмым йот йылме семын тунемше студент-влакат, шочмо йылме семын палыше-влакат пайдаланен кертыт.

Чаманен каласаш логалеш, пытартыш жапыште посна еҥын марла возымо блог укеат, манаш лиеш. Тидыже окса шӱдылык дене кылдалтын, очыни. Вет сайт але блоглан шагал огыл оксам ойырыман, марла чын, литератур нормо дене возыман, лудшын кумылжым савырен моштыман. Туге гынат, энтузиаст-влак улыт. Нуно шке кумылын блогым але сайтым вӱдат.

«КонтактЫште», «Одноклассникиште», «Facebook»-ышто ятыр марий тӱшкам вашлияш лиеш. Тӱҥ шотышто нуно марий койышым, йӱлам палдарыме, марий чоным почын пуымо шотан улыт.

Кажне гаяк марий ТУЙ-ын (СМИ-н) шке сайтше уло. «Марий Эл Радио», «Марий Эл ТВ», «Марий Эл» теле- да радио компаний шке передачыштым интернетыш вераҥдат. Тыге, шонымо программым ончаш але колышташ кеч-могай жапыште лиеш.

«Кугарня» газетын сайтыштыже тӱрлӧ темылан але уста еҥ нерген возыш-влакым арнялан ик гана гына вераҥдат гын, «Марий Эл» газетын сайтыштыже республикыштына да марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаште эртыше событий-влак нерген кажне кечын шаяк муаш лиеш.

Шочмо йылмына дене возымо сайтым, блогым, тӱшкам ончен лекмек, тӱрлӧ шонымаш ушышко толеш. Интернетыште марий йылме шарла да моло финн-угор калык-влак коклаште шке ойыртемже, тӱсшӧ уло. Туге гынат, интернет йолташна-влак марла возышыла йоҥылышым ыштат: марий йӱкпалым огыт шынде, ик мутым икмыняр гана кучылтыт, шке текстышкышт ятыр руш мутым пуртат, а тидыже, шочмо йылмынан яндарлыкше, мут поянлыкше верч изи огыл тургыжланымашым луктеш.

Николай ЛЮБИМОВ.

ШОНЫМАШДАМ КОДЫЗА:

Please enter your comment!
Please enter your name here

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.