1. Предложенийын палыже-влак. Тудым тунемме, шымлыме аспект-влак:

а) предложенийын формо могырыжым чоҥалтмыже;

б) предложенийын семантика могырым чоҥалтмыже;

в) предложенийын актуальность могырым чоҥалтмыже;

г) предложенийын интонаций могырым чоҥалтмыже.

  1. Предложенийын структурный схемыж нерген умылымаш.
  2. Предложенийын семантический структурыж нерген умылымаш.
  3. Предложенийын актуальный структурыж нерген умылымаш.
  4. Предложений – предикативность палан синтаксический единице. Ойышто улшо содержанийым реальность деке отношенийым предикативность шымла.

а) формо пале — тӱҥ член да второстепенный член уло/уке дене (возен шыныдымым тӱжвач ончен могай тӱшкаш пурымо сынже);

б) предложенийын членыштым каласымышт почеш, улмышт але уке улмышт дене;

в) предложенийын второстепенный член улмо почеш, распространенный але нераспространенный;

г) мыняр мут улмо дене, шелаш лийше, але шелаш лийдыме (ик мут деч шагалрак);

д) семантика могырым чоҥалтмыже, интонаций, мут радам;

е) предложенийыште утларак кӱлешан уверым рема ончыкта, а пале-влакым тема;

ж) интонаций могырым чоҥалтмыже кошарталтше синтаксический ушем, кажне предложенийын шке интонаций семже уло:

1) повествовательный;

2) побудительный (таратыше);

3) вокативный, мутлан, йӱржӧ йӱрашет!

4) йодышан.

  1. Предложенийын струтурыжо тыгай:

Вашталтше ойлымаш ужаш дене каласалтше член, кунам лӱман ойлымаш ужаш лиеш гын, тудо числа, падеж, лично-притяжательный палыже лиеш, кунам глаголан – суффикс, числа, лица, жап, наклонений.

Грамматический каласалтше член-влакым посна символ дене ончен предложенийын структурым ончаш лиеш, мутлан,

S – подлежащий;

Sn— лӱм мут, именительный падежыште шогышо;

Sn2  — лӱм мут, родительный падежыште шогышо;

Sn3 — лӱм мут, дательный падежыште шогышо;

Sn4 — лӱм мут, винительный падежыште шогышо;

Sn5 — лӱм мут, сравнительный падежыште шогышо;

Sn6 — лӱм мут, совместный падежыште шогышо;

Sn7 — лӱм мут, местный падежыште шогышо;

Sn8 — лӱм мут, направительный падежыште шогышо;

Sn9 — лӱм мут, объективный падежыште шогышо.

Sing – шкет чот, pl – шуко чот, P3 – личный притяжательный суффикс 3 лица.

  1. Ик шотан предложений-влак иктешлыме типовой информативный содержаниян улыт, мутлан, Мику Раман колым куча; Поэт книгаж дене шинча; Инспектор-влак романым чареныт.

Кум предложеният действийын субъект деч объект деке виктаралтмыжым увертара.

— семантический структурный умылымаш  предложенийын информативный (вещественный, лексический) номинативный содержаний дене кылдалтын;

— семантический структура предложенийым каласалтме могырым иктешла;

— мыняр-гынат предложенийын формо могырым чоҥалтмыж дене кылдалтеш.

  1. Коммуникативный сомылым шуктымыж могырым ончымо годым предложенийым высказываний маныт. Кутырымо йылмыште интонаций полшымо дене савырна. Актуальный шеледалтмын каласалтме йӧнжӧ — мут радам, интонаций. Мут радам – кутырышын мом эн ондак увертараш шонымыжым ончыкта, могай у, кӱлешан информацийым темалан да ремалан лиеш.

Тема – ойлымын предметшым каласа.

Рема – тема нерген информацийым пуа.

Йолташем (рема) мый денем ыле (тема).

Кунам предложенийын цельже вашталтеш, актуальный шеледалтмат весе лиеш, мутлан,  Мый денем ыле йолташем.

Актуальный структура годым тӱрлӧ член лийын кертеш, мутлан,

а) тема – подлежащий, Команда-влак чот кучедальыч;

б) тема – сказуемый, Сеҥышт динамовец-влак;

в) тема – умландарыше член, Чодыраште йӱк шергылте;

г) тема – дополнений, Мылам весела.

Южо предложений тема/ремалан ок шелалт. Тыгай годым нулевой теман предложений нерген ойлат. Илышыште иктаж-мон улмыжо але лиймыже гына увертаралтеш. Фактически ик тичмаш семын пуалтеш, мутлан, Кеҥеж толеш (рема).

Литератур:

  • Казыро А.Л. Выражение ремы в простом повествовательном предложении современного марийского языка. – Йошкар-Ола, 2005 (автореферат кандидатской диссертации).
  • Валерий Максимов,
    филологий наука кандидат, доцент

ВАШМУТЫМ КОДЫЩА

Please enter your comment!
Please enter your name here

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.